Τα αποκριάτικα

 Παραδοσιακά αποκριάτικα τραγούδια

  Η Αποκριά έχει βαθιές ρίζες στην αρχαιότητα, συνδεόμενη με παγανιστικές τελετουργίες και διονυσιακές γιορτές. Αποτελούν εξέλιξη αρχαίων ελληνικών γιορτών προς τιμήν του Διόνυσου, θεού του κρασιού και της ευθυμίας. Οι αρχαίοι μεταμφιέζονταν σε σατύρους, χόρευαν και   κατανάλωναν κρασί. 

 Η Αποκριά στην Ελλάδα είναι μια περίοδος ξεφαντώματος, σάτιρας και πλούσιων εθίμων που προηγείται της Σαρακοστής, με ρίζες στις διονυσιακές γιορτές

. Διαρκεί τρεις εβδομάδες (Τριώδιο), περιλαμβάνοντας μεταμφιέσεις (κουδουνοφόροι, μασκαράδες), φωτιές (φανοί) και γλέντια.

 

  Τα αποκριάτικα παραδοσιακά τραγούδια ακολουθούν τα χαρακτηριστικά των δημοτικών τραγουδιών, δηλαδή, τραγουδιόνται  στις τοπικές διαλέκτους, ακολουθούν τα ρυθμικά σχήματα (καλαματιανός, συρτός στα τρία κλπ) και τα όργανα (κλαρίνο, λύρα, τσαμπούνα κλπ) της κάθε περιοχής.

  Αυτό που τα κάνει ξεχωριστή κατηγορία είναι το περιεχόμενο, η θεματολογία τους.

  Λόγω της φύσης του εορτασμού της Αποκριάς, οι άνθρωποι έχουν ανάγκη να ξεδώσουν από την κλεισούρα του χειμώνα, να βγουν από τον εαυτό τους και να υποδυθούν ρόλους.Όσο πιο αντίθετος είναι ο ρόλος που υποδύεται κανείς, τόσο πιο αστεία η μεταμφίεση και, επομένως, τόσο περισσότερο το γέλιο και η διασκέδαση που προκαλεί. Έτσι βλέπουμε συχνά ηλικιωμένους να μεταμφιέζονται σε μωρά, άντρες σε γυναίκες (και το αντίθετο) και πάει λέγοντας.

 

 

 

  Τα αποκριάτικα τραγούδια λέγονται αλλιώς και σκωπτικά, δηλαδή που αποσκοπούν στο να πειράξουν, να σατιρίσουν κάποιον. Μέσα στη γενικότερη διάθεση ξεφαντώματος, κάποια από τα τραγούδια αυτά περιέχουν αρκετές βωμολοχίες (ακατάλληλες λέξεις) και για το λόγο αυτό δεν θα τα συμπεριλάβουμε εδώ. Απλά το αναφέρουμε για να δώσουμε το στίγμα τους.

Και κάτι τελευταίο.

Τα τραγούδια αυτά δημιουργήθηκαν σε συνθήκες αρκετά διαφορετικές από τις σημερινές. Οι άνθρωποι τότε, ζούσαν σε μικρές κοινότητες της υπαίθρου, γνωρίζονταν καλά μεταξύ τους και η Αποκριά ήταν μια ευκαιρία για να ξεδώσουν, να πειράξουν ο ένας τον άλλον καλοπροαίρετα και χωρίς απώτερο στόχο να θίξουν ή να προσβάλουν (άλλωστε αυτό σε καμία εποχή δεν έχει πλάκα), αλλά μόνο να χαρούν και να διασκεδάσουν.

 

 

 

 

 

Παντρεύουνε τον κάβουρα

Καλαματιανό, σατιρικό του γάμου, παιχνιδοτράγουδο

Παντρεύουνε τον κάβουρα, ωωω, και του δίνουν τη χελώνα ντράγκα ντρούγκα τα `ργανα, ώρε τα`ργανα Κάλεσαν και τον πόντικα, ωωω, τα συμβόλαια να γράψει ντράγκα ντρούγκα τα `ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν το σκατζόχοιρο, ωωω, λεν τα στέφανα ν’ αλλάξει ντράγκα ντρούγκα τα `ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν και το τζίτζικα, ωωω, για να παίξει το βιολί του ντράγκα ντρούγκα τα`ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν και το γάιδαρο, ωωω, για να πάει να τραγουδήσει ντράγκα ντρούγκα τα`ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν και το μέρμηγκα, ωωω, τα προικιά να κουβαλήσει ντράγκα ντρούγκα τα`ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν και την αλεπού, ωωω, λεν τις κότες να μαδήσει ντράγκα ντρούγκα τα`ργανα, ώρε τα`ργανα Καλέσαν και το βάτραχο, ωωω, το νερό να κουβαλήσει ντράγκα ντρούγκα τα`ργανα, ώρε τα`ργανα.

 

 

 

 

 

 

 

Μια γριά μπαμπόγρια

Παραδοσιακό Λέσβου, σατυρικό του γάμου

Mια γριά, τσικιρικιτρόμ, τρακατρούμ, τρακατρόμ μια γριά μπαμπόγρια λάχανα μαγείρευε Κει που τα τσικιρικιτρόμ, τρακατρούμ, τρακατρόμ

κει που τα μαγείρευε κει της ήρθε μια βοή για να πάει να παντρευτεί

 

Δίνει μια τσικιρικιτρόμ, τρακατρούμ, τρακατρόμ

 δίνει μια του τέντζερη κι άλλη μια του καπακιού.

 

 Φάτε κό-τσικιρικιτρόμ, τρακατρούμ, τρακατρόμ

 Φάτε κότες λάχανα και σεις γάτες τα ζουμιά. Γιατί εγώ τσικιρικιτρόμ, τρακατρούμ, τρακατρόμ

 γιατί εγώ θα παντρευτώ και θα νοικοκυρευτώ.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Όταν Πήγα Κυρά μου στο Χασάπη (Θράκη)

Όταν πήγα, κυρά μου, στο χασάπη
Όταν πήγα, κυρά μου, στο χασάπη
Όταν πήγα στο χασάπη ν' αγοράσω κρεατάκι

Και μου δίνει, κυρά μου, μια κοκκάλα
Και μου δίνει, κυρά μου, μια κοκκάλα
Και μου δίνει μια κοκκάλα, μια γαϊδουρινή κεφάλα

Πέντε μέρες, κυρά μου, τηνε βράζω
Πέντε μέρες, κυρά μου, τηνε βράζω
Πέντε μέρες τηνε βράζω στις εφτά την κατεβάζω

Και μου ήρθε, κυρά μου, ένας φίλος
Και μου ήρθε, κυρά μου, ένας φίλος
Και μου ήρθε ένας φίλος της γειτόνισσας ο σκύλος

Και αρπάζει, κυρά μου, την κοκκάλα
Και αρπάζει, κυρά μου, την κοκκάλα
Και αρπάζει την κοκκάλα από μέσ' απ' την τσουκάλα

Και αρπάζω, κυρά μου, ένα ξύλο
Και αρπάζω, κυρά μου, ένα ξύλο
Και αρπάζω ένα ξύλο και τον φέρνω γύρω-γύρω
Και αρπάζω ένα ξύλο και τον φέρνω γύρω-γύρω

 

 

 

ΣΤΗΣ ΑΚΡΙΒΕΙΑΣ ΤΟΝ ΚΑΙΡΟ

Τραγούδι αποκριάτικο με προέλευση από τη Φωκίδα Στερεάς Ελλάδας.
Ο ρυθμός του κομματιού είναι 7/8 (3-2-2) και χορεύεται ως "ΣΥΡΤΟΣ ΚΑΛΑΜΑΤΙΑΝΟΣ".

Στης ακρί… άιντε μπρε στης ακρίβειας τον καιρό,
στης ακρίβειας τον καιρό επαντρεύτηκα κι εγώ.

------

Και μου ‘δω… άιντε μπρε και μου ‘δωσαν μια γυναίκα,
και μου ‘δωσαν μια γυναίκα που ‘τρωγε για πέντε δέκα.

------

Πρώτο βράδυ άιντε μπρε πρώτο βράδυ που την πήρα,
πρώτο βράδυ που την πήρα έφαγε μια προβατίνα.

------

Και το δεύ… άιντε μπρε και το δεύτερο το βράδυ,
και το δεύτερο το βράδυ προβατίνα και γελάδι.

------

Βρε γυναί… άιντε μπρε βρε γυναίκα ‘κονομία,
βρε γυναίκα ‘κονομία τώρα που ‘ναι δυστυχία.

------

Άντρα μου άιντε μπρε άντρα μου θέλω φουστάνι,
άντρα μου θέλω φουστάνι γύρω γύρω με γαϊτάνι.

------

Άντρα μου άιντε μπρε άντρα μου θέλω καπέλο,
άντρα μου θέλω καπέλο γύρω γύρω με το βέλο.

------

Άντρα μου άιντε μπρε άντρα μου θέλω γοβάκια,
άντρα μου θέλω γοβάκια γύρω γύρω με φιογκάκια.

------

Άντρα μου άιντε μπρε άντρα μου θέλω βρακί,
άντρα μου θέλω βρακί γύρω γύρω με γαζί.

------

Βρε γυναί… άιντε μπρε βρε γυναίκα ‘κονομία,
βρε γυναίκα ‘κονομία τώρα που ‘ναι δυστυχία.

------

Και αρπά… άιντε βρε και αρπάζω ένα ξύλο,
και αρπάζω ένα ξύλο και την παίρνω γύρω γύρω.

------

Να γυναί… άιντε μπρε να γυναίκα μου βρακί,
να γυναίκα μου βρακί γύρω γύρω με γαζί.

 

 

 

  

Του Μ'λάρ

Το κατέγραψε η Δόμνα Σαμίου το καλοκαίρι του 1968 στον Μανταμάδο Λέσβου από τον Στρατή Χηροπαίδη, στο γραφείο της κοινότητας του Μανταμάδου. Ο Στρατής Χηροπαίδης, καλλίφωνος και γλεντζές, ήταν ο τελευταίος «βρακάς» του χωριού. Έβγαλε τις βράκες και το φέσι όταν, υπέργηρος πλέον, μεταφέρθηκε στην Αθήνα για να τον φροντίσουν τα παιδιά του.

Σήκου βρε Κατίγκου κι άψι του φανάρ

Να πάμι γύρου γύρου μπα' κι έβρουμι του μλαρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Πα στουν ανεμόμλου γύριζι του μλαρ

Όλη μέρα γύριζι λαγός μι του φανάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Μες του νταμ του είχα κι έτρουγι χουρτάρ

Κι ήρταν κι του κλέψαν κι αφήκαν του σαμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Του μλαρ του μλαρ δε πάγου στου Πλουμάρ

Μιτάφρασ:

Σήκω βρε Κατίγκω και άναψε το φανάρι

να πάμε γύρω γύρω μήπως και βρούμε το μουλάρι

Το μουλάρι, το μουλάρι, δεν πάω στο Πλωμάρι

Πάνω στον ανεμόμυλο γύριζε το μουλάρι

Όλη μέρα γύριζε λαγός με το φανάρι

Μες στο ντάμι το είχα κι έτρωγε χόρτο

και ήρθαν και το κλέψαν κι αφήσαν το σαμάρι.